Главное меню

  • К списку уроков
Сабақтың тақырыбы: §44. Қазақ халқының материалдық мәдениеті./2 сағат/
17.08.2015 865 0

Сабақтың мақсаты:

·        Білімділік: оқушыларды халқымыздың материалдық мәдениетінің түрлерімен таныстыру, жалпы материалдық мәдениет туралы мәлімет бере отырып Қазақ халқының мәдениетінің өшпес құндылық екеніне көздерін жеткізу.

·        Дамытушылық: материалдық мәдениет туралы түсініктерін кеңейту, мәдениетті жан-жақты қырынан тани білуге көмектесу, әлемдік мәдениет пен ұлттық мәдениетті байланыстыра отырып, оларға өз көзқарастарын қалыптастыруға көмектесу.

·        Тәрбиелік: Қазақ халқының бай мәдениетіне деген құрмет сезімін дамыту, мәдениетке деген қызығушылықтарын одан әрі арттыру, материалдық мәдениеттің озық үлгілерімен таныстыра отырып эстетикалық тәрбие беру.

Сабақтың түрі: аралас

Әдісі: интерактивті

Пәнаралық байланыс: география

Көрнекілік: киіз үй, ұлттық киім, қолөнер бұйымдарының суреттері.

Сабақтың барысы:

I.                   Ұйымдастыру кезеңі.

II.                 II. Үй тапсырмасын сұрау.

         Үйге қандай тапсырма берілгенін оқушылардан сұрап, естеріне салады.

Осыдан кейін  өткен сабаққа байланысты сұрақтар қоямын.

Сұрақтың үлгілері:

Z Дін қалай пайда болды?

Z Адам баласы алғашқыда неге табынған?

Z Адам баласы табиғат күштерінің алдында неліктен дәрменсіз болды?

Z Ежелгі түркілер неге табынған?

Z Заратуштралық дін тараған өлкені ата.

Z Ислам діні қазақ жеріне қалай тарады деп ойлайсыңдар?

Z Орта ғасырда қазақ жеріне басқа да діндер қандай жолмен тараған?

  Сонымен қатар үйге берілген сөзжұмбақтарын тексере отырып, бағалап шығамын. Оқушылардың жауабын тыңдаған соң   үй тапсырмасын қысқаша қорытындылап жаңа сабаққа кірісемін.

III. Жаңа сабак.

         Жаңа сабақтын тақырыбы, жоспары тақтаға жазылып қойылады. Оқушыларға сабақтың мақсаты айтылады.

         Сабақ жоспар.

1.  Қазақ баспанасы.

2.  Қазақтың ұлттық киімдері.

3.  Ұлттық қолөнер бұйымдары.

         Ең алдымен оқушыларға «Материалдық мәдениет дегеніміз не?» деп сұрақ қоямын. Оқушылар жауабын тыңдаған соң   өз сөзіммен толықтырамын.

         Мәдениетті екіге бөлуге болады:

1.  Рухани мәдениет.

2.  Материалдық мәдениет.

Жаңа сабақты түсіндіру.

         Бұрынғы кезде көшпелі мал шаруашылығымен айналысқан қазақ халқының негізгі баспанасы киіз үй болған. Оныңщ ең басты себебі киіз үйдің көшіп-қону кезінде ыңғайлы, тез жиналып және құрастырылуы болды. Маусымдық көшу кезінде киіз үй бұйымдарын негізінен түйеге артқан.

         Ерте заманда киіз үйді арбаға да бекіткен. Оны күйме деп атаған.

         Киіз үйдің іші жазда салқын болумен қатар, үнемі таза ауа кіріп тұрумен ерекшеленген. Киіз үй 6, 8,12 қанатты болып бөлінген. Оның ішінде 12 қанатты киіз үй бай да дәулетті адамдарда болған. Мұндай үйлерді атпен жүріп тігетін.

         Киіз үйдің бөліктері: кереге, уық, шаңырақ, есік. Бұлардың бәрі негізінен ағаштан жасалған. Киіз үйге жабатын киіздер: туырлық, үзік, гщндік. Бұның барлығын жасауда шикізат ретінде қойдың жүні пайдаланылған.

         Қазақтың ұлттык, киімдері материалдык, мәдениеттің ірі жетістігі екені даусыз. Қазақ халқында ұлттық киім-дер жас шамасына қарай ерекшеленген. Ұлттык киімдер: тон, қамзол, шапан, тақия, бөрік, сәукеле, кимешек, бешпент т.б.

         Бұдан әрі   әр ұлттық киімнің қандай уақытта қолданылатыны жайында мәлімет беремін.

         Бұрынғы кезде қазақ халқында қолөнер өте жоғары дәрежеде дамыған. Зергерлік бұйымдар жасауда шеберлер алтын, күміс, асыл тас, түрлі сүйектерді қолданған. Әсіресе әйелдердің сәндік бұйымдарын жасау кең тараған. Сырға, білезік, сақина, жүзік, алқа, шолпы т.б. сәндік бұйымдар Қазақ әйелдерінің көбінің тағатын әшекей заттары ретінде белгілі. Көшпелі халық үшін ат әбзелдерінің қажеттілігі өте жоғары болған. Ер-тұрман, сәнмен өрілген арқандар әр қазақтың үйінен табылатын. Жаугершілік кездері қазақ ұсталары қылыш, найза, семсер, дулыға, қанжар сияқты қару-жарақтарды да көптеп жасаған.

          Жаңа сабақты түсіндіріп болған соң пысықтау үшін оқушыларға мәтінмен жұмыс жасатамын.  Тақырыпшаларды оқушыларға дауыстатып оқыта отырып, бірлесе талдау  жасаймыз.

Қорытынды кезең:

          Сабақты қорытындылау мақсатында оқушыларға түрлі сұрақтар қоямын:

š Киіз үйдің қандай қасиеттері бар?

š Қазақтың қолөнер бұйымдарының қандай түрлерін білесің?

š Қазақ әйелдерінің ұлттык киімдерін ата.

š Қазақ қоғамында қолөнер шеберлерінің орны қандай болған?

         Әр оқушының жауабын тыңдап,   оны толықтырып отырамын. Оқушылар жауаптарынан кейін   өткен сабаққа жалпылама шолу қорытынды жасаймын. Онда бүгінгі сабақта өткен басты мәселелерге тоқтала отырып, тақырыпты бекітемін.

Бағалау:

Ү й тапсырмасы:

1. 44-параграфты оқу.

2. Оқулықтағы сұрақтарға жауап беру.

 

 

Үшінші бөлімді қайталау үшін сұрақтар мен тапсырмалар.

1. Ортағасырлық Қазақстанның сәулет құрылыстарының қандай ерекшеліктері бар?

2. Наурыз мерекесі қашан және қалай тойланады?

3. Қазақ қоғамындагы шешендердің рөлі қандай болды? Қандай би-шешендерді білесіңдер?

4. Ауызша тарих айту дәстүрі дегеніміз не? Оның қазақ тарихын жазудағы маңызы неде деп ойлайсыңдар?

5.  Ертедегі қазақ  арасына тараган наным-сенімдер туралы не білесіңдер? Тәңіршілдік дегенді қалай түсіндің?

6. Қазақ киіз үйінің құрылысын сипаттпап беріңдер.

7. Киіз үйдің қандай іш жиһаздары бар? Оларды кімдер, қалай жасады?

8.  Қазақтың қандай зергерлік қолөнер бұйымдарын білесіңдер? Олар неден жасалды?